Jamulus is software waarmee musici on line kunnen jammen: samenspelen. En dan zonder last te hebben van merkbare vertraging op de lijn. In deze tijd van Covid-19 pandemie willen veel koren noodgedwongen met Jamulus gaan repeteren, maar dat valt niet mee als je niet gewend bent aan audio-apparatuur en aan technisch Engels.

Dit is géén gebruiksaanwijzing!

Dit is uitsluitend een stap-voor-stap instructie hoe je kunt starten om Jamulus te laten werken: wat je moet doen om de boel aan de praat te krijgen dus. Er zijn nog allerlei instellingen die pas aan de orde komen als je eenmaal met een groep(je) on line bent. Dat kun je het beste met je eigen groepje uitzoeken. Mijn eigen koor is zover niet gekomen: om geheel andere redenen is dit projectbij ons gestopt.

ZONDER BEKABELDE INTERNETAANSLUITING, met alleen WiFi dus, kun je Jamulus installeren, de apparatuur testen en verbinding leggen met de server. Je kunt dan met anderen praten, maar samen zingen is er niet bij: te veel vertraging.

Het verhaal is opgedeeld in korte stukjes, in de volgorde waarin je ze nodig hebt.

Je hebt nodig:

  1. Een laptop of desktop PC, via een (ethernet-)kabel verbonden met het internet. Echt, een WiFi verbinding is TE TRAAG. De PC mag een Windows, Linux of Apple computer zijn. Tablets (iPad etc.) hebben geen Ethernet aansluiting en zijn NIET GESCHIKT.
    Als je gewend bent alleen WiFi te gebruiken, kun je alleen voor Jamulus-sessies een tijdelijke kabel los over de vloer leggen van je computer naar de modem/router. De nodige lengte inschatten valt niet echt mee: dat kun je het best opmeten met een touw o.i.d., dat je zo neerlegt dat je er niet over struikelt. Duur is het niet: ethernetkabels zijn (2021) o.a. hier te koop: https://www.allekabels.nl/netwerk/utp_kabel.html. Categorie 5 is de laagste kwaliteit die nog in de handel is: grote keus aan lengtes, 20 m voor een tientje . Er is inmiddels Cat 6, cat 6a, cat 7 en cat.8 te koop. Die zijn beter, maar duurder, en dat is niet echt nodig.

  2. a: Een koptelefoon. Ook NIET DRAADLOOS, maar bekabeld: BlueTooth vertraagt te veel. Liefst geen oordopjes, maar grote schelpen. Ik heb flaporen, daarom heb ik schelpen nodig die niet tegen het oor drukken, maar over het oor vallen.
    b: Omdat we zangers zijn en geen instrumentalisten: Een microfoon , ook bekabeld.
    c: De combinatie is het handigst: een headset. (koptelefoon  met microfoon). Die zijn te koop voor op kantoor (telefoongebruik), maar ook gamers zijn er dol op. Die zijn ook beter geschikt qua geluidskwaliteit.

  3. Een USB aansluiting voor de headset wordt aangeraden, ik weet nog niet precies waarom. misschien omdat je gewone geluidskaart met zijn ingebouwde software dan omzeild wordt.
    Er bestaan USB-omvormers voor minder dan een tientje: <https://www.allekabels.nl/na/0/3663/usb-20-naar-surround-adapter-51.html > . Je steekt er twee audio jackpluggen (elk met twee zwarte ringetjes zichtbaar) in zoals tot voor kort gebruikt werden voor computers.
    Tegenwoordig hebben laptops vaak een audio-aansluiting voor één jack-plug. Die heeft dan 3 zwarte isolerende ringen tussen totaal 4 contacten.
    Als je zoekt op “headset USB”, kijk dan goed uit. Je vindt dan ook sets die weliswaar een USB-aansluiting hebben, maar die is alleen om een accu op te laden met bv een telefoonoplader. Ze communiceren draadloos over een Bluetooth verbinding (dat vertraagt te veel!). Die zijn dus niet goed. De headset moet een USB-A plug hebben die rechtstreeks past in de computer. De mijne kan zowel met een audioplug als met een USBplug worden gebruikt. (Headsets zijn verkrijgbaar tussen € 30,- en €3000. ). je hebt ruime keus tussen 40 en 70 Euro

  4. Geduld. Het zal allemaal niet direct prima werken. Jullie kunt me mailen om e.e.a. te vragen, en ik heb gebruikers nodig om de server in te regelen.

Driver controleren/installeren

  1. Zorg dat je een werkende bekabelde internet-toegang hebt (zie hierboven, punt 1: op zijn minst een Ethernetkabel in bestelling! )

  2. Ga na of je computer is voorzien van een ASIO driver voor een geluidskaart.
    Zo ja, dan heb je geluk. Ga door met 4).
    Zo nee, of weet je het niet, ga dan door naar 3).

  3. Ga naar https://www.asio4all.org/. Klick op de link in de bovenste alinea uit 2017 om  ASIO4ALL 2.14 – English  te downloaden.
    Als de site inmiddel een nieuwere versie heeft, neem dan die.
    Onthoud waar je het installatieprogramma voor de driver opslaat en wat de bestandsnaam is, en dubbelclick er op om de driver te installeren.
    Ga dan door naar Jamulus Installeren

Jamulus installeren

  1. Ga naar https://jamulus.io/ De pagina is helaas alleen in het Engels. Lees zoveel als je kunt verteren, en ga dan in het menu rechts naar Getting Started.
    De nieuwe pagina begint over gebruik en instellingen, pas na een beetje scrollen vind je drie blauwe balken voor installeren op Windows, macOS of Linux. Ik kan helaas alleen iets zinnigs zeggen over Windows, maar veel zal voor Mac en Linux wel overeenkomen met Windows.

  2. Klik op “Install on Windows”
    Klik op de nieuwe pagina op de link “Download and Install Jamulus”. Je krijgt dan de meest recente versie. Installeer het programma zoals elk ander programma. In feite installeer je twee programmas: De Jamulus Server, en Jamulus zelf (de client). Gooi de server niet weg: je hebt hem nu nog niet nodig, maar hij kan later van pas komen (bijv. partijrepetitiegroepjes).

  3. Start Jamulus op (de client). Je krijgt een window dat er wat ongebruikelijk uit ziet: zwart, met bovenaan een menu, links een Logo, twee  controle-LEDjes en daarnaast en een sterkteindicator van de invoer (microfoon), daaronder 3 + 1 aanklikbare vakjes . Rechts een kader genaamd “Eigen mix op [de servernaam]”. Daarin verschijnen straks de namen van de deelnemers aan de repetitie.

Je Naam

  1. Klik in het menu op Bekijken -- MijnProfiel. Er verschijnt een venster Muzikantenprofiel


  2. Bij Alias/Naam vul je gewoon je voornaam in, hoofdscherm bij opstartde Hansen met nog een letter J. Achternaam mag, maar is niet nodig. Initialen zijn zelfs binnen je eigen koor niet zo herkenbaar

  3. Kies vooral ook je instrument, voor koorzangers je stemsoort. Daardoor  kun je zelf en kan de dirigent straks de namen per stem bij elkaar zetten voor beter overzicht.
    Als je koor met gesplitste stemsoorten zingt, voorziet het programma daar niet in. Je kunt dan een stemindicatie als S1, B2 etc vóór je naam zetten, dan kan de dirigent op naam sorteren.

  4. Je Land is al ingevuld, en het kan geen kwaad om je stad in te vullen.

  5. je vaardigheid (als muzikant) kan op vreemde servers van belang zijn.

  6. Sluit het venster Muzikantenprofiel met de knop rechtsonder.

De verbinding

  1. Klik in het menu op op Bekijken – Settings. Er verschijnt een nieuw venster genaamd Instellingen

  2. Onder Apparaat staat nu misschien nog de naam van je gewone geluidskaart, bv “Realtek High Definition Audio” .

  3. Klik op de knop, en selecteer ASIO4ALL v2 (of hoger versie-nummer)..

  4. Ga dan naar beneden. De Buffervertraging zal staan op “5.33 ms (128, gewenst)”. Als dat niet zo is, maak dan een notitie van de instelling, maar verander nog niets.

  5. Laat de Jitter-buffer, de schuifregelaars en de Overige instellingen voorlopig staan zoals ze staan

  6. Klik onderaan op de knop ASIO-instelling , Een venster genaamd ASIO4ALL + versienummer

  7. De WDM device list vertoont je standaard geluidskaart (Realtek of een andere naam die je vast wel eens hebt gezien) en andere herkende aangesloten geluidsapparatuur (Mengtafel?).

  8. Als je wel eens een een draadloze koptelefoon of setje oordopjes op Bluetooth hebt gebruikt, staan ze er waarschijnlijk ook bij.

  9. Als je nu een koptelefoon of headset hebt aangesloten met audio jacks, dan werken ze op de standaard geluidskaart, (is niet optimaal).

  10. Heb je er een aangesloten op de USB-aansluiting, dan herken je dat aan de toevoeging USB Adapter achter een merknaam (Die merknaam kan best afwijken van wat er op de doos stond staat!)

  11. Rechts onder (onder het vage fototje) staan twee symbolen. Druk op de linkse, dat moet een diamant voorstellen, maar je kunt er oon een parachute in zien. Er gebeurt… niets. Onthoud: met deze knop zet je de instellingen terug op standaard, en die stonden nog zo ingesteld…

  12. Klik op het rechter symbool: een steeksleutel, meer algemeen: gereedschap.
    De WDM Device List wordt nu uitklapbaar

  13. Druk op het plus-teken voor de naam van het device dat je gaat gebruiken, b.v.k. iets met USB.

  14. Onder de device-naam staan nu de namen van in- en uitgaande signalen voor het device.

  15. Er moet nu minstens 1 device aangevinkt staan en daarvan ook minstens 1 input-signaal (de microfoon) en 1 output-signaal (de koptelefoon): gekleurde symbolen zijn zichtbaar.

  16. Verander voorlopig niets aan de Latency compensation en aan de Options

  17. Schakel alle overige devices uit (de symbolen daarvan worden zwart).

  18. Sluit het ASIO4ALL venster met de X rechts op de titelbalk.
    Sluit ook het venster Instellingen met de X rechts op de titelbalk

Soundcheck 1

  1. Sluit je microfoon en koptelefoons aan terwijl je in het Jamulus hoofdscherm bent..
  2. Blaas in de microfoon, of sis zachtjes. Zet zonodig het volume op je koptelefoon zachter of harder.
  3. Als je normaal spreekt of zingt, moet de vericale rij LEDjes INVOER groen oplichten. Zing een harde passage (fff) en draai het volume omlaag tot er geen rode LED meer oplicht.

Zolang deze soundcheck niet geslaagd is, kun je wel verder gaan, maar men zal je niet horen als je verbinding hebt gemaakt

De serverlijst

  1. Klik in het hoofdscherm van Jamulus links onderaan op de witte balk met de tekst Connect.
    Er verschijnt een venster Verbindingsinstellingen

  2. Het gaat om een lijst met Servernamen in 4 kolommen. met achter elke naam de lokatie. Onthoud dat als het land genoemd wordt, dat in het Engels is

  3. Links bovenin is een knop met bijschrift Lijst, waarschijnlijk is het opschrift nu nog Standaard.
    Klik er op en kies Genre Klassiek/Folk/Zang.  Nu zijn we met goei volk onder elkaar...:-)

  4. Sommige servernamen zijn vet (deze servers staan altijd aan), sommige normaal (kunnen zomaar verdwijnen)

  5. Naast de servernamen een kolom Ping-tijd: Dat is de tijd die zit tussen het versturen van een verzoek om antwoord en het moment waarop dat antwoord wordt ontvangen.  Hoe korter hoe beter uiteraard

  6. Klik op de tekst Ping-tijd. De lijst wordt nu gesorteerd van lage naar hoge Ping-tijd. Zo kun je de technisch geschikt(st)e server makkelijker vinden.

  7. De getallen in de kolom Muzikant zijn me nog niet helder. Ik heb ze nog niet nodig gehad.

  8. Onder sommige servernamen vind je namen van deelnemende muzikanten, voorafgegaan door hun vlag, gevolgd door hun instrument..

  9. Zoek je een specifieke servernaam, een plaats of een land, of een bepaalde muzikant, , typ dan een stukje daarvan in het vakje Filter. Alleen overeenkomende servers blijven zichtbaar.

  10. Als je een server hebt gevonden, klik daar dan op en vervogens op Verbinden onderaan de lijst. Dubbelkikken op de naam werkt ook.

Verbonden

  1. In het rechter paneel verschijnt nu minstens één (jouw) naam onder een schuifregelaar.
    Boven je eigen naam moet ook  een geluidsniveau-indicator ("VU-meter") staan: een rij oplichtende LEDjes. Die geven aan dat jij geluid maakt. Hoe beter de verbinding, hoe minder tijdsverschil je ziet tussen de invoer-indicator en de retourindicator vanaf de server. In het ideale geval kun je het tijdsverschil alleen zien als je heel scherp kijkt.

  2. Voor elke deelnemer is er zo’n rij LEDS met een schuif. Als er een deelnemer te hard staat , kun je met de schuif het volume minder maken.
    Dit heeft uitsluitend effect op wat jij op jouw hoofdtelefoon hoort: Voor andere deelnemers verandert er niets. Zo kan iedere deelnemer voor zijn eigen oren de ideale volumeinstellingen maken voor elk lid van de groep muzikanten

  3. Als er niemand anders op de server zit, kun je vrijuit proberen wat er allemaal gebeuren kan (ls men aan het musiceren is, luister dan gewoon).

  4. Als er één persoon aanwezig is, kun je in gesprek, en om te testen samen een liedje zingen.

  5. Herhaal de soundcheck. Voorzichtig! men kan enorm schrikken van een plotseling fortissimo op de oren!

  6. Hallo zeggen tijdens het zingen kan zonder te storen met Chat

Chat (kletsen)

  1. Klik links onder op de knop Chat. Helemaal onderaan in het Chat-venster (inderdaad, valt niet erg op) kun je iets intypen en met de knop ernaast versturen.
  2. Dit is mooi om te overleggen met anderen over waarom je microfoon en/of koptelefoon niet werkt. En om muzikanten iets te laten weten zonder ze te onderbreken.
  3. Een video-telefoongesprek via WhatsApp kan ook bijzonder praktisch zijn, omdat je elkaar dan je scherm kunt laten zien.

En Dan?

Spelen,onderzoeken, en in de Engelse documentatie zoeken naar details. Daar kan ik niet veel aan toevoegen

LtB feb 2121
Geschreven voor Jamulus v. 3.6.2

Joomla templates by a4joomla